မတ် ၁၀-၂၀၂၆
MT(VOM)
အီရန်နိုင်ငံရဲ့ အဓိကအာဏာအရှိဆုံး ခေါင်းဆောင်သစ်အဖြစ် မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ (Mojtaba Khamenei) ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၈ ရက်နေ့မှာ ခန့်အပ်လိုက်ပါတယ်။ သူဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ ဖေဖော်ဝါရီလနှောင်းပိုင်းက ကွယ်လွန်သွားခဲ့တဲ့ အီရန်ရဲ့ ဒုတိယမြောက် အဓိကခေါင်းဆောင်ကြီး အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ (Ayatollah Ali Khamenei) ရဲ့ ဒုတိယမြောက် သား ဖြစ်ပါတယ်။
ခေါင်းဆောင်သစ် ရဲ့ တရားဝင်ရာထူးအမည် ကတော့ ” အီရန်နိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် အဓိကအမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် (Supreme Leader)” ဖြစ်ပါတယ်။
မိုဂျ် တာဘာ ခါမေနီဟာ အသက်အရွယ်အားဖြင့်၅၆ နှစ်ဖြစ်ပြီး သူ့ဖခင် ခါမေနီ ဟာ အာဏာစရတဲ့ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှာ အသက် ၅၀ ဝန်းကျင်သာ ရှိပါသေးတယ်။ သားအဖ နှစ်ယောက် အာဏာရတဲ့ အရွယ်တွေ ဟာ သိပ်မကွာဘူး လို့ဆိုနိုင်ပါတယ်။
သူဟာ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် (Cleric) တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (IRGC) နဲ့ နီးကပ်တဲ့ ဆက်ဆံရေးရှိသူလို့ လူသိများပါတယ်။
၁၉၇၉ အီရန်တော်လှန်ရေးနောက်ပိုင်းမှာ အဓိကခေါင်းဆောင်ရာထူးကို သားဖြစ်သူက ဆက်ခံတာ ဒါဟာ ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြစ်ပါတယ်။ အစ္စလာမ်မစ် တော်လှန်ရေးအပြီး အီရန်ရဲ့ ခေါင်းဆောင်အပြောင်းအလဲဟာလည်း ဒါနဲ့ မှ (၂)ကြိမ်ပဲရှိသေးတာပါ။
သူဟာ သူ့ဖခင်လို ငြိမ်းချမ်းတဲ့ ကာလ မှာ အာဏာရယူခဲ့တာ မဟုတ်ဘဲ အစ္စရေး-အမေရိကန်တို့နဲ့ တင်းမာမှုတွေ မြင့်တက်နေပြီး စစ်မီးကူးစက်နေတဲ့ အချိန်မှာ တာဝန်ယူရတာဟာလည်း သူ့အတွက် စိန်ခေါ်မှုတခုပါပဲ။
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က သူ့ကို ခေါင်းဆောင်အဖြစ် လက်မခံနိုင်ကြောင်း ပြောကြားထားသလို၊ ရုရှားသမ္မတ ပူတင်ကတော့ ဂုဏ်ပြုသဝဏ်လွှာ ပေးပို့ထားပါတယ်။
သူဟာ သူ့ဖခင်ထက် ပိုမိုတင်းမာတဲ့ (Hardliner) သဘောထားရှိသူလို့ ယူဆကြပြီး အီရန်ရဲ့ နျူကလီးယားအစီအစဉ်နဲ့ စစ်ရေးကိစ္စရပ်တွေမှာ အဆုံးအဖြတ်ပေးမယ့်သူ ဖြစ်လာပါတယ်။
သူ့ရဲ့ ခန့်အပ်မှုဟာ အီရန်နိုင်ငံရေးမှာ ဆွေစဉ်မျိုးဆက် အာဏာလွှဲပြောင်းမှု (Dynastic system) အဖြစ် ဝေဖန်မှုအချို့ ရှိနေပေမဲ့၊ လက်ရှိ အီရန်အစိုးရအဖွဲ့နဲ့ စစ်တပ်ကတော့ သူ့ကို အပြည့်အဝ ထောက်ခံထားကြပါတယ်။
မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ (Mojtaba Khamenei) ရဲ့ ဘဝဖြစ်စဉ်ဟာ အီရန်နိုင်ငံရဲ့ အာဏာအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းမှာ ဆယ်စုနှစ်နဲ့ချီပြီး တိတ်တဆိတ် ပုံဖော်လာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ငယ်စဉ်ဘဝနှင့် ပညာရေး
မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ ကို ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှာ မရှ်ဟတ် (Mashhad) မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။ အီရန်ရဲ့ ဒုတိယမြောက် အဓိကခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီရဲ့ ဒုတိယမြောက် သား ဖြစ်ပါတယ်။
အီရန်ရဲ့ ဘာသာရေး ဗဟိုချက်ဖြစ်တဲ့ ကွန်းမ် (Qom) မြို့မှာ ဘာသာရေးပညာရပ်တွေကို ထိပ်တန်းဆရာကြီးတွေဆီမှာ သင်ကြားခဲ့ပြီး “Hojatoleslam” ဆိုတဲ့ ဘွဲ့အဆင့်အတန်းအထိ ရရှိခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာတော့ သူ့ကို “Ayatollah” အဆင့်အထိ တင်မြှောက်ခဲ့ကြပါတယ်။
စစ်မှုထမ်းဘဝနှင့် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု
အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ: ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲအတွင်း သူဟာရှေ့တန်းကနေ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအချက်က သူ့ကို အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (IRGC) နဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ဆက်ဆံရေး ရရှိစေခဲ့ပါတယ်။
သူဟာ ဖခင်ဖြစ်သူရဲ့ ရုံးခန်း (Bet-e Rahbar) မှာ အဓိကကျတဲ့ အကြံပေးတစ်ဦးအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ တာဝန်ယူခဲ့ပါတယ်။ လူမြင်ကွင်းကို ထွက်လေ့မရှိပေမယ့် အီရန်ရဲ့ ထောက်လှမ်းရေး၊ လုံခြုံရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွေမှာ အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။
၂၀၀၉ ခုနှစ် အီရန်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲအပြီး ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဆန္ဒပြမှုတွေကို နှိမ်နင်းရာမှာ သူဟာ နောက်ကွယ်ကနေ အဓိက အမိန့်ပေးစေခိုင်းသူတစ်ဦးအဖြစ် ဝေဖန်ခံခဲ့ရဖူးပါတယ်။
အဓိကခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခြင်း
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာပဲ သူဟာ ကွန်းမ်မြို့က ဘာသာရေးကျောင်းတွေမှာ အဆင့်မြင့် သင်ခန်းစာတွေကို သင်ကြားခွင့်ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ သူ့ကို အဓိကခေါင်းဆောင် (Supreme Leader) ရာထူးအတွက် အရည်အချင်းပြည့်မီအောင် ပြင်ဆင်ပေးတဲ့ လက္ခဏာလို့ နိုင်ငံတကာက စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပါတယ်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှာ ဖခင်ဖြစ်သူ အလီ ခါမေနီ ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက်ပိုင်း အီရန်ရဲ့ အာဏာအရှိဆုံး အဖွဲ့အစည်းဖြစ်တဲ့ Assembly of Experts က သူ့ကို ခေါင်းဆောင်သစ်အဖြစ် တရားဝင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပါတယ်။
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ
မိုဂျ်တာဘာ ဟာ အီရန်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း Gholam-Ali Haddad-Adel ရဲ့ သမီးနဲ့ လက်ထပ်ထားပါတယ်။ ဒါဟာ အီရန်ရဲ့ နိုင်ငံရေးနဲ့ ဘာသာရေး အထက်တန်းလွှာတွေအကြား ခိုင်မာတဲ့ မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
မိုဂျတာဘာဟာ သူ့ဖခင်လိုပဲ အနောက်နိုင်ငံတွေအပေါ် တင်းမာတဲ့ သဘောထားရှိသူဖြစ်ပြီး အီရန်ရဲ့ အစ္စလာမ်မစ်စနစ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းမယ့်သူအဖြစ် ရှုမြင်ခံထားရပါတယ်။
ဖြစ်နိုင်ချေရှိတဲ့ သူ့ရဲ့ မူဝါဒများ
မိုဂျတာဘာ ခါမေနီ (Mojtaba Khamenei) ရဲ့ ရှေ့ဆက်သွားမယ့် မူဝါဒတွေဟာ သူ့ဖခင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီရဲ့ လမ်းစဉ်ကိုပဲ ပိုမိုတင်းကျပ်တဲ့ ပုံစံနဲ့ ဆက်သွားမယ့်သဘောရှိပါတယ်။ အဓိက ကဏ္ဍကြီး (၃) ခုမှာ သူ့ရဲ့ သဘောထားတွေကို အခုလို သုံးသပ်ကြပါတယ် –
(၁) ပြည်ပရေးရာနှင့် စစ်ရေးမူဝါဒ (Foreign Policy)
အမေရိကန်နဲ့ အနောက်အုပ်စုအပေါ် အယုံအကြည်မရှိတဲ့ “တင်းမာသူ” (Hardliner) တစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။ နျူကလီးယား သဘောတူညီချက်တွေထက် အီရန်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ကာကွယ်ရေးနဲ့ နျူကလီးယား နည်းပညာ မြှင့်တင်ရေးကိုပဲ ပိုဦးစားပေးမယ့်သူလို့ ယူဆကြပါတယ်။
လက်ဘနွန်က ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၊ ယီမင်က ဟူသီနဲ့ ဂါဇာက ဟားမတ်စ် အစရှိတဲ့ အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု အဖွဲ့အစည်းတွေကို ဆက်လက် ထောက်ပံ့သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အစ္စရေးကို ဆန့်ကျင်တဲ့ “Resistance Axis” မဟာဗျူဟာကို ပိုမို အားကောင်းအောင် လုပ်ဆောင်လာနိုင်ပါတယ်။
အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ ပိတ်ဆို့မှုကို ရင်ဆိုင်ဖို့ ရုရှား၊ တရုတ်တို့နဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ စစ်ရေး မဟာမိတ်ဖြစ်မှုကို ပိုမို တိုးမြှင့်မယ့် မူဝါဒကို ကျင့်သုံးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
(၂)ပြည်တွင်းလုံခြုံရေးနှင့် နိုင်ငံရေး
မုဂျ်ဘာ ဟာ IRGC စစ်တပ်နဲ့ အလွန်နီးကပ်သူ ဖြစ်တဲ့အတွက် အီရန်နိုင်ငံရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားမှာ စစ်တပ်ရဲ့ ကဏ္ဍက အရင်ကထက် ပိုမို ကြီးမားလာနိုင်ပါတယ်။
ပြည်တွင်းမှာ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်တဲ့ ဆန္ဒပြမှုတွေ ဒါမှမဟုတ် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုတွေကို လုံးဝ သည်းခံမှာ မဟုတ်ဘဲ ပြတ်ပြတ်သားသား နှိမ်နင်းမယ့် လက္ခဏာရှိပါတယ်။ သူဟာ ယခင်ကတည်းက ထောက်လှမ်းရေးနဲ့ လုံခြုံရေးကဏ္ဍတွေကို နောက်ကွယ်ကနေ ကိုင်တွယ်ခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။
(၃) ဘာသာရေးနှင့် လူမှုရေး (Socio-Religious Policy)
ဟီဂျပ် (Hijab) ဝတ်ဆင်ရေးနဲ့ ဘာသာရေး စည်းမျဉ်းတွေကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ဆက်လက် ကျင့်သုံးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ လူမှုကွန်ရက်နဲ့ အင်တာနက် အသုံးပြုမှုတွေကိုလည်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးအမည်တပ်ပြီး ပိုမို ထိန်းချုပ်လာနိုင်ပါတယ်။
သူ့ရဲ့ ခန့်အပ်မှုဟာ အီရန်နိုင်ငံအတွင်းမှာ “ဒီမိုကရေစီနည်းမကျဘဲ သားအဖ အာဏာလွှဲပြောင်းမှု” အဖြစ် ဝေဖန်မှုတွေ ရှိနေတာကြောင့် ပြည်သူတွေရဲ့ ထောက်ခံမှုရရှိအောင် ဘယ်လို ကြိုးစားမလဲဆိုတာကတော့ စောင့်ကြည့်ရမယ့် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
(၄)ဒေသတွင်း တင်းမာမှုတွေအပေါ် သက်ရောက်နိုင်ချေ
မိုဂျတာဘာဟာ သူ့ဖခင်ထက် ပိုမိုပြတ်သားတဲ့ Hardliner (သဘောထားတင်းမာသူ) ဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အစ္စရေးနဲ့ ပတ်သက်ရင် “အလျှော့ပေးမှာမဟုတ်ဘူး” ဆိုတဲ့ သတင်းစကားကို သူ့ရဲ့ ပထမဆုံး မိန့်ခွန်းတွေမှာတင် အရိပ်အမြွက် ပြသခဲ့ပါတယ်။
သူဟာ အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (IRGC) နဲ့ အလွန်နီးကပ်တာကြောင့် ဒေသတွင်းက လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေ (Proxy groups) ကို အရင်ကထက် ပိုမိုခိုင်မာတဲ့ လက်နက်ခဲယံတွေနဲ့ နည်းပညာတွေ ထောက်ပံ့ပေးလာဖို့ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ အစ္စရေးအတွက်တော့ အကြီးမားဆုံး လုံခြုံရေး ခြိမ်းခြောက်မှုသစ် ဖြစ်လာမှာပါ။
သူ့ရဲ့ မူဝါဒဟာ “အနောက်နိုင်ငံတွေနဲ့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခြင်းထက် ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးခြင်း” ကို ဦးတည်ပါတယ်။
အမေရိကန်နဲ့ ဥရောပနိုင်ငံတွေက အီရန်ရဲ့ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးစားနေပေမဲ့ မိုဂျတာဘာ လက်ထက်မှာတော့ ယူရေနီယံ သန့်စင်မှုကို လက်နက်အဆင့်အထိ မြှင့်တင်ဖို့ ပိုမိုတွန်းအားပေးလာနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေနဲ့ ထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံမှုကို ပိုမို အားကောင်းစေပါလိမ့်မယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဆော်ဒီအာရေဗျနဲ့ အီရန်တို့ကြား ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာခဲ့ပေမဲ့ မိုဂျ်တာဘာရဲ့ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်မှာတော့ ဒီဆက်ဆံရေးဟာ “အေးစက်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး” (Cold Peace) အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားနိုင်ပါတယ်။
မိုဂျတာဘာဟာ ရှီယားမွတ်စလင် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ပိုမိုအလေးထားသူဖြစ်လို့ ဆော်ဒီအပါအဝင် ဆွန်နီအာရပ်နိုင်ငံတွေက သူ့ရဲ့ ခြေလှမ်းတွေကို စိုးရိမ်တကြီးနဲ့ ပြန်လည်စောင့်ကြည့်လာကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှုဒဏ်ကို ကျော်လွှားဖို့ မိုဂျတာဘာဟာ ရုရှားနဲ့ တရုတ်တို့ဆီက စစ်ရေးနဲ့ စီးပွားရေး အကူအညီတွေကို ပိုမိုရယူလာပါလိမ့်မယ်။
အထူးသဖြင့် ယူကရိန်းစစ်ပွဲမှာ ရုရှားကို ဒရုန်းနဲ့ ဒုံးကျည်တွေ ပံ့ပိုးပေးနေတဲ့ ကိစ္စရပ်တွေဟာ သူ့လက်ထက်မှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာနိုင်ပြီး ဒါဟာ နေတိုး (NATO) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေနဲ့ အီရန်ကြား တင်းမာမှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေပါလိမ့်မယ်။
ခြုံငုံကြည့်ရရင် မိုဂျတာဘာ ခါမေနီရဲ့ ခေါင်းဆောင်မှုဟာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ “တည်ငြိမ်မှုထက် တင်းမာမှုကို ပိုမိုဦးတည်နေတဲ့ မျိုးဆက်သစ် ခေါင်းဆောင်မှု” လို့ ဆိုရပါလိမ့်မယ်။ သူဟာ ဖခင်ဖြစ်သူရဲ့ အရှိန်အဝါကို အသုံးချပြီး ပြည်တွင်းအာဏာကို ကျစ်လျစ်အောင် အရင်လုပ်ဆောင်မှာဖြစ်သလို၊ ပြည်ပမှာလည်း အီရန်ရဲ့ အာဏာကို လက်တွေ့ပြသဖို့ ကြိုးစားလာမှာ အသေအချာပါပဲ။
